Nie trzeba znać setek nazw, żeby swobodnie czytać składy. W większości kremów, serum i żeli powtarza się kilkadziesiąt tych samych substancji. Wybrałyśmy 30, które spotkasz najczęściej albo o które najczęściej pytają czytelniczki, i opisałyśmy je prostym językiem: czym są, co robią, komu się przydadzą i na co uważać.
Składniki pogrupowałyśmy według zadań, bo tak łatwiej je zapamiętać i zrozumieć, dlaczego w jednym kremie stoją obok siebie.
Jak korzystać ze słownika
W pierwszej kolumnie tabel znajdziesz nazwę INCI, czyli tę, która stoi na opakowaniu. Jeśli dopiero zaczynasz, przeczytaj najpierw poradnik jak czytać skład kosmetyku, w którym wyjaśniamy kolejność składników i granicę 1%. Przy kilku substancjach podajemy limity stężeń z unijnego rozporządzenia kosmetycznego (WE) nr 1223/2009 i jego późniejszych zmian, w stanie na listopad 2026 r. Obecność składnika na liście nie mówi, w jakim stężeniu go użyto, więc opisy dotyczą typowego działania w kosmetykach.
Kilka pojęć, które powtarzają się w tabelach:
- Humektant to składnik, który wiąże wodę w naskórku, jak gąbka.
- Emolient zmiękcza i wygładza skórę, uzupełnia lipidy.
- Okluzja to tworzenie na skórze warstwy, która ogranicza odparowywanie wody.
- Bariera hydrolipidowa to ochronna warstwa naskórka złożona z lipidów, wody i substancji nawilżających, która chroni skórę przed utratą wody i czynnikami z zewnątrz.
Nawilżanie: humektanty i woda
| INCI | Czym jest | Co robi | Dla kogo | Uwagi |
|---|---|---|---|---|
| Aqua | Woda | Rozpuszczalnik i baza większości kremów, toników, żeli | Wszyscy | Pierwsza pozycja w większości kosmetyków; sama nie nawilża na długo |
| Glycerin | Gliceryna | Jeden z najlepiej przebadanych humektantów, wiąże wodę w naskórku | Każdy typ cery | Tania i skuteczna; w wysokim stężeniu bywa lepka |
| Sodium Hyaluronate | Sól sodowa kwasu hialuronowego | Humektant, wygładza i daje uczucie nawilżenia | Cera odwodniona, każda | Działa już w ułamkach procenta; nakładaj na wilgotną skórę i zamknij kremem |
| Urea | Mocznik | W niższych stężeniach nawilża, w wysokich zmiękcza i złuszcza zrogowaciały naskórek | Sucha skóra ciała, dłoni, stóp | Wysokie stężenia (np. w kremach do stóp) mogą szczypać na pękniętej skórze |
| Sodium PCA | Sól sodowa kwasu piroglutaminowego | Humektant, naturalny składnik czynnika nawilżającego naskórka | Każda | Często w tonikach i serum |
| Panthenol | Prowitamina B5 | Nawilża, łagodzi, wspiera regenerację naskórka | Cera wrażliwa, podrażniona, sucha; także włosy | Bardzo dobrze tolerowany |
Bariera i natłuszczanie: emolienty
| INCI | Czym jest | Co robi | Dla kogo | Uwagi |
|---|---|---|---|---|
| Ceramide NP | Ceramid, lipid identyczny jak w naskórku | Uzupełnia lipidy bariery, ogranicza ucieczkę wody | Cera sucha, wrażliwa, z osłabioną barierą | Najlepiej działa w towarzystwie cholesterolu i kwasów tłuszczowych |
| Squalane | Skwalan, uwodorniona forma skwalenu | Lekki emolient, wygładza bez tłustego filmu | Każda, także mieszana | Pozyskiwany zwykle z oliwek lub trzciny cukrowej; stabilny |
| Butyrospermum Parkii Butter | Masło shea | Bogaty emolient, natłuszcza i zmiękcza | Skóra sucha, ciało, usta | Na twarz przy cerze skłonnej do zaskórników ostrożnie |
| Simmondsia Chinensis Seed Oil | Olej jojoba (płynny wosk) | Lekki emolient, bardzo odporny na jełczenie | Każda, także tłusta | Więcej o olejach w tekście o olejach roślinnych do twarzy |
| Cetearyl Alcohol | Alkohol cetearylowy, alkohol tłuszczowy | Zagęszcza krem, stabilizuje emulsję, zmiękcza skórę | Wszyscy | Nie wysusza, to nie jest alkohol etylowy |
| Dimethicone | Silikon | Wygładza, ułatwia rozprowadzanie, ogranicza utratę wody | Skóra sucha, podrażniona; włosy | Bezpieczny i dobrze tolerowany; niedopuszczalny w kosmetykach z certyfikatami naturalnymi |
Składniki aktywne i przeciwutleniacze
| INCI | Czym jest | Co robi | Dla kogo | Uwagi |
|---|---|---|---|---|
| Niacinamide | Niacynamid, witamina B3 | Wspiera barierę, wyrównuje koloryt, pomaga przy nadmiarze sebum | Prawie każda cera | W badaniu w „Dermatologic Surgery” (2005) krem z 5% przez 12 tygodni poprawił m.in. wygląd drobnych zmarszczek i przebarwień |
| Tocopherol | Witamina E | Przeciwutleniacz, chroni olej w kosmetyku przed jełczeniem, natłuszcza | Każda | Często w małej ilości jako dodatek stabilizujący |
| Ascorbic Acid | Witamina C (kwas L-askorbinowy) | Przeciwutleniacz, rozświetla, wyrównuje koloryt | Cera szara, z przebarwieniami | Nietrwała: ciemnieje na świetle i powietrzu; może szczypać; pochodne (np. Ascorbyl Glucoside) są łagodniejsze |
| Retinol | Forma witaminy A | Przyspiesza odnowę naskórka, wspiera kolagen | Cera dojrzała, z przebarwieniami, tłusta | W UE max 0,3% w przeliczeniu na retinol, w balsamach do ciała 0,05%; nie w ciąży. Szczegóły w tekście retinol czy bakuchiol |
| Bakuchiol | Związek z nasion babchi (Psoralea corylifolia) | Działa podobnie do retinolu inną drogą | Skóra wrażliwa, osoby nietolerujące retinolu | Mniej badań niż dla retinolu; w ciąży tylko po rozmowie z lekarzem |
| Caffeine | Kofeina | Dodawana do kremów pod oczy i balsamów do ciała | Osoby z poranną opuchlizną | Dowodów na trwałe efekty jest niewiele; traktuj ją jako dodatek, nie główny składnik |
Złuszczanie i wyrównanie kolorytu
| INCI | Czym jest | Co robi | Dla kogo | Uwagi |
|---|---|---|---|---|
| Lactic Acid | Kwas mlekowy (AHA) | W wyższych stężeniach złuszcza, w niskich nawilża i reguluje pH | Cera sucha, szara, z przebarwieniami | Zwiększa wrażliwość na słońce; potrzebny filtr |
| Salicylic Acid | Kwas salicylowy (BHA) | Złuszcza, wnika w pory rozpuszczalne w tłuszczu | Cera tłusta, z zaskórnikami | Limit zwykle 2%, w spłukiwanych produktach do włosów 3%, w balsamach do ciała 0,5%; nie dla dzieci poniżej 3 lat (poza szamponami) |
| Gluconolactone | Glukonolakton (PHA) | Łagodnie złuszcza i nawilża | Cera wrażliwa, początkujące z kwasami | Duża cząsteczka, wolniej wnika i rzadziej podrażnia niż AHA |
| Alpha-Arbutin | Alfa-arbutyna | Wyrównuje koloryt, osłabia widoczność przebarwień | Skóra z przebarwieniami | Od 2025 r. w UE max 2% w kremach do twarzy i 0,5% w balsamach do ciała |
Jeśli kwasy to dla ciebie nowość, zacznij od łagodnych form i raz w tygodniu. Różnice między peelingami opisujemy w tekście peeling enzymatyczny czy mechaniczny.
Łagodzenie, ochrona, mycie, konserwacja i zapach
| INCI | Czym jest | Co robi | Dla kogo | Uwagi |
|---|---|---|---|---|
| Allantoin | Alantoina | Łagodzi, wygładza, delikatnie zmiękcza naskórek | Skóra wrażliwa, podrażniona | Bardzo dobrze tolerowana |
| Centella Asiatica Extract | Wyciąg z wąkroty azjatyckiej | Łagodzi, wspiera skórę podrażnioną | Cera wrażliwa, naczynkowa | Zawiera m.in. madekasozyd i azjatykozyd; jakość wyciągów bywa różna |
| Bisabolol | Bisabolol, składnik olejku rumiankowego | Łagodzi podrażnienia | Skóra wrażliwa, po goleniu | Pozyskiwany z rumianku lub drzewa candeia, bywa też syntetyczny |
| Zinc Oxide | Tlenek cynku | Mineralny filtr UV, łagodzi i lekko osusza | Skóra wrażliwa, dzieci, okolice podrażnione | Jako filtr UV dopuszczony w UE do 25%; może bielić |
| Coco-Glucoside | Glukozyd kokosowy | Łagodny środek myjący (detergent) | Skóra wrażliwa, sucha; włosy | Słabo się pieni; o myciu włosów w tekście o delikatnym myciu włosów |
| Alcohol Denat. | Alkohol etylowy skażony | Odświeża, przyspiesza wysychanie, konserwuje | Cera tłusta, produkty do ciała | Wysoko w składzie może wysuszać cerę suchą i wrażliwą |
| Phenoxyethanol | Fenoksyetanol | Konserwant, chroni przed bakteriami i pleśnią | Wszyscy | W UE max 1%, dlatego wyznacza w składzie umowną granicę 1% |
| Parfum | Kompozycja zapachowa | Nadaje zapach | Osoby bez skłonności do alergii | Alergeny zapachowe powyżej progów wypisuje się osobno; od 31 lipca 2026 r. nowe produkty muszą uwzględniać rozszerzoną listę ponad 80 alergenów |
Każdy składnik, także roślinny i „łagodny”, może uczulić konkretną osobę. Nowy kosmetyk przetestuj na małym fragmencie skóry przez 48 godzin. Jeśli masz alergię kontaktową potwierdzoną testami, chorobę skóry albo jesteś w ciąży, dobór składników aktywnych skonsultuj z dermatologiem lub lekarzem prowadzącym.
Jak zbudować z tego prostą rutynę
Słownik ma sens wtedy, gdy pomaga wybrać mniej, a lepiej. Dobra codzienna pielęgnacja twarzy potrzebuje zwykle trzech grup składników: czegoś, co wiąże wodę (gliceryna, kwas hialuronowy, pantenol), czegoś, co ją zatrzyma (ceramidy, skwalan, oleje, masła) i ochrony przeciwsłonecznej na dzień. Składnik aktywny, taki jak niacynamid, retinol czy kwas, to czwarty, opcjonalny element.
Cera sucha i wrażliwa. Rano: łagodne mycie wodą lub żelem z Coco-Glucoside, krem z gliceryną i ceramidami, filtr SPF 30-50. Wieczorem: mycie, serum z pantenolem lub niacynamidem, krem z masłem shea lub skwalanem. Raz w tygodniu łagodne złuszczanie z glukonolaktonem. Wszystko to da się zamknąć w czterech, pięciu produktach, o czym piszemy w tekście o minimalistycznej pielęgnacji twarzy.
Najczęstsze pytania
Czy składniki syntetyczne są gorsze od naturalnych?
Nie. O bezpieczeństwie decyduje substancja, jej stężenie i czystość, a nie pochodzenie. Ceramidy, skwalan czy niacynamid w kosmetykach bywają syntetyczne lub półsyntetyczne i są bardzo dobrze tolerowane. Z kolei naturalne olejki eteryczne należą do częstych przyczyn alergii kontaktowych.
Które składniki nie lubią się w jednej rutynie?
Najczęściej problem robi nadmiar: retinol, kwasy AHA i BHA oraz witamina C w wysokim stężeniu nakładane tego samego wieczoru łatwo podrażniają skórę. Bezpieczniej stosować je na zmianę, w różne dni.
Gdzie sprawdzić składnika, którego nie ma w słowniku?
W bazie CosIng Komisji Europejskiej. Po wpisaniu nazwy INCI zobaczysz funkcję składnika i informację, czy podlega ograniczeniom w unijnych przepisach.
Dlaczego konserwanty są potrzebne w naturalnych kosmetykach?
Każdy kosmetyk z wodą jest pożywką dla bakterii i pleśni. Bez konserwantu krem może się zepsuć w ciągu kilku dni od otwarcia. Konserwanty dopuszczone w UE, w tym te akceptowane przez standardy kosmetyków naturalnych, przeszły ocenę bezpieczeństwa i mają ustalone maksymalne stężenia.
