Hydrolat pachnie jak roślina, z której powstał, ale jest delikatny jak woda. Dlatego tak łatwo się do niego przekonać: psikasz na twarz po myciu i od razu czujesz ulgę. Wokół hydrolatów narosło jednak sporo przesady. Bywają opisywane jak „naturalne toniki, które leczą skórę”, choć to po prostu łagodna woda kwiatowa, która ma swoje miejsce w pielęgnacji, ale i swoje ograniczenia.
Wyjaśniamy, czym hydrolat różni się od toniku i olejku eterycznego, które warto znać, jak ich używać i dlaczego nie zawsze powinny stać w łazience przez rok.
Czym jest hydrolat
Hydrolat, nazywany też wodą kwiatową albo hydrosolem, powstaje przy destylacji roślin parą wodną. Para przechodzi przez płatki, liście czy korę i porywa ze sobą lotne związki zapachowe. Po schłodzeniu oddzielają się dwie frakcje: olejek eteryczny, który zbiera się na powierzchni, i woda, w której zostały rozpuszczone śladowe ilości olejku oraz inne związki rozpuszczalne w wodzie. Ta woda to właśnie hydrolat.
W składzie INCI rozpoznasz go po słowie Water przy nazwie rośliny, np. Rosa Damascena Flower Water (róża damasceńska), Lavandula Angustifolia Flower Water (lawenda), Chamomilla Recutita Flower Water (rumianek) czy Hamamelis Virginiana Water (oczar wirginijski). Jeśli takie określenie stoi na pierwszym miejscu, hydrolat zastępuje w produkcie zwykłą wodę.
Hydrolat, tonik i olejek eteryczny: różnice
Te trzy produkty często się myli, bo pachną podobnie i stoją obok siebie na półce.
| Hydrolat | Tonik | Olejek eteryczny | |
|---|---|---|---|
| Czym jest | Jeden surowiec: woda z destylacji rośliny | Gotowy kosmetyk z kilku lub kilkunastu składników | Skoncentrowana, lotna frakcja zapachowa rośliny |
| Zawartość olejku | Śladowa, zwykle setne części procenta | Zależy od receptury, często żadna | 100% |
| Jak stosować | Bezpośrednio na skórę | Bezpośrednio na skórę | Tylko rozcieńczony w oleju lub kosmetyku |
| Dodatkowe składniki | Czasem konserwant lub alkohol | Humektanty, składniki aktywne, regulatory pH, konserwant | Brak |
| Ryzyko podrażnienia | Niskie, ale nie zerowe | Zależy od składu | Wyraźne przy złym rozcieńczeniu |
Ile olejku jest w hydrolacie? W badaniu opublikowanym w „Food Research International” (2015) mediana zawartości olejku wynosiła 677 mg na litr w hydrolacie z kwiatu pomarańczy, 205 mg w hydrolacie z róży damasceńskiej i 116 mg w hydrolacie z róży stulistnej. Przeliczyłyśmy to na procenty: to od około 0,01% do 0,07%. Dla porównania olej do ciała z 1% olejku eterycznego zawiera go od 15 do prawie 90 razy więcej. Stąd łagodność hydrolatów, ale też stąd wniosek, że nie działają jak olejek eteryczny w mniejszej butelce.
Co hydrolat realnie daje skórze
Hydrolat to przede wszystkim przyjemny, łagodny płyn do odświeżenia skóry i przygotowania jej na kolejne kroki pielęgnacji. W praktyce:
- usuwa resztki płynu micelarnego lub twardej wody po myciu;
- zwilża skórę przed serum z humektantami, takimi jak kwas hialuronowy czy gliceryna, które lepiej rozprowadzają się na wilgotnej skórze;
- ułatwia rozprowadzenie oleju na twarzy (kilka kropli oleju na wilgotną skórę zamiast na suchą);
- daje przyjemne uczucie chłodu i zapach, co samo w sobie bywa częścią wieczornego rytuału.
Sam hydrolat nie nawilży skóry na długo. Woda szybko odparowuje, a bez humektantu i emolientu (składnika, który zmiękcza skórę i ogranicza ucieczkę wody) skóra może być po chwili nawet bardziej ściągnięta. Dlatego po hydrolacie zawsze nakładaj serum, krem albo olej.
Hydrolaty są kwaśne. W pracy polskich badaczek opublikowanej w „Biomedicine & Pharmacotherapy” (2021) siedemnaście hydrolatów miało pH od około 3,3 do 5,4. pH, czyli miara kwasowości, to skala, na której 7 oznacza odczyn obojętny, a niższe wartości kwaśny. Powierzchnia skóry jest lekko kwaśna, więc hydrolat po myciu nie jest dla niej obcy, ale te najbardziej kwaśne mogą szczypać skórę podrażnioną.
Popularne hydrolaty i do czego się sprawdzają
| Hydrolat | Nazwa INCI | Zapach i odczucie | Kiedy po niego sięgnąć |
|---|---|---|---|
| Różany | Rosa Damascena Flower Water | Kwiatowy, miękki | Cera sucha, dojrzała, wrażliwa; tonizowanie wieczorem |
| Lawendowy | Lavandula Angustifolia Flower Water | Ziołowy, świeży | Cera mieszana i tłusta; odświeżenie ciała, pościeli |
| Rumiankowy | Chamomilla Recutita Flower Water | Słodkawy, ziołowy | Cera wrażliwa; okłady na zmęczone powieki (na zamknięte oczy) |
| Z oczaru | Hamamelis Virginiana Water | Lekko drzewny | Cera tłusta, mieszana; sprawdź, czy nie zawiera alkoholu |
| Z kwiatu pomarańczy (neroli) | Citrus Aurantium Amara Flower Water | Intensywnie kwiatowy | Każdy typ cery; mgiełka zapachowa |
| Z mięty pieprzowej | Mentha Piperita Leaf Water | Mocno chłodzący | Skóra głowy, stopy, ciało latem; ostrożnie na twarz |
| Bławatkowy | Centaurea Cyanus Flower Water | Delikatny, prawie bezwonny | Okłady na okolicę oczu, cera wrażliwa |
Opisy w tabeli dotyczą odczuć i tradycyjnych zastosowań pielęgnacyjnych. Badań klinicznych na hydrolatach jest bardzo mało, więc nie przypisujemy im działania przeciwzapalnego czy przeciwtrądzikowego. Jeśli szukasz składników o lepiej udokumentowanym działaniu, zajrzyj do naszego słownika składników kosmetycznych.
Jak używać hydrolatu: prosty rytuał
- Umyj twarz łagodnym produktem i osusz ją ręcznikiem, delikatnie, bez pocierania.
- Spryskaj twarz hydrolatem z odległości około 20 cm, z zamkniętymi oczami. Dwa, trzy psiknięcia wystarczą. Możesz też nasączyć bawełniany wacik i przetrzeć twarz.
- Nie czekaj, aż wyschnie. Na wilgotną skórę nałóż serum albo krem nawilżający.
- Wieczorem możesz zamiast kremu użyć 2-3 kropli oleju roślinnego wmasowanych w wilgotną skórę. Jak dobrać olej, piszemy w artykule o olejach roślinnych do twarzy.
- W ciągu dnia hydrolat odświeży twarz także na makijaż, ale nie zastąpi kremu z filtrem.
Hydrolat dobrze sprawdza się też w domowych maskach: zamiast wody możesz nim rozrobić glinkę. Przy płukankach do włosów jest za drogi, więc lepiej sięgnąć po napar z ziół, o którym piszemy w tekście o płukankach ziołowych.
Trwałość i przechowywanie
To temat, który najczęściej się pomija, a jest ważny. Hydrolat to woda z odrobiną składników roślinnych, czyli dobra pożywka dla bakterii. We wspomnianym badaniu z „Food Research International” wszystkie hydrolaty z kwiatu pomarańczy i róży przechowywane w niesterylnych pojemnikach pozwalały na rozwój bakterii, i to zarówno w temperaturze pokojowej, jak i w lodówce w 5°C. Najwyższe liczby bakterii były około 100 tysięcy razy wyższe niż limit przyjęty dla takich wód we francuskiej farmakopei. Autorzy podsumowali, że ani olejek zawarty w hydrolacie, ani chłodzenie nie wystarczą do zachowania czystości mikrobiologicznej.
Co z tego wynika w praktyce:
- Hydrolaty sprzedawane jako kosmetyki muszą spełniać wymogi rozporządzenia 1223/2009, w tym bezpieczeństwa mikrobiologicznego. Dlatego wiele z nich ma w składzie łagodny konserwant albo alkohol. To nie wada, tylko zabezpieczenie.
- Kupuj hydrolat w butelce z atomizerem, a nie z szeroką szyjką, do której wkładasz palce lub wacik.
- Sprawdź symbol otwartego słoiczka (PAO) na opakowaniu i trzymaj się go. Przechowuj butelkę w chłodnym, ciemnym miejscu.
- Kupuj mniejsze opakowania. Przy założeniu, że jedno psiknięcie to około 0,1 ml, a używasz dwóch psiknięć rano i wieczorem, 100 ml wystarcza na około 250 dni. To często dłużej, niż hydrolat powinien stać otwarty, więc 50 ml bywa rozsądniejszym wyborem.
- Wyrzuć hydrolat, który zmętniał, ma kłaczki, osad albo zmienił zapach.
Nie przygotowuj hydrolatu w domu metodą „gotowanie płatków w garnku z pokrywką”. Powstaje napar, a nie hydrolat, i bez konserwantu psuje się w ciągu kilku dni. Jeśli masz skórę alergiczną, pamiętaj, że hydrolaty zawierają śladowe ilości tych samych związków zapachowych co olejki eteryczne (np. linalol, geraniol). Nowy hydrolat najpierw sprawdź na niewielkim fragmencie skóry, np. za uchem, przez 48 godzin. Przy uporczywym zaczerwienieniu lub swędzeniu skonsultuj się z dermatologiem.
Jak wybrać dobry hydrolat
- W składzie na pierwszym miejscu stoi nazwa „... Flower Water” lub „... Leaf Water”, a nie Aqua z dodatkiem zapachu.
- Brak Parfum. Prawdziwy hydrolat pachnie sam z siebie i nie potrzebuje kompozycji zapachowej.
- Jasna informacja, czy jest konserwant lub alkohol, i jaki.
- Ciemna lub nieprzezroczysta butelka z atomizerem.
- Przy hydrolatach z certyfikatem ekologicznym logo z nazwą jednostki certyfikującej. Co oznaczają poszczególne znaki, wyjaśniamy w tekście o certyfikatach kosmetyków naturalnych.
Orientacyjnie, według szacunku redakcji, 100 ml dobrego hydrolatu kosztuje w Polsce zwykle 15-40 zł, a rzadsze, jak różany z róży damasceńskiej czy neroli, bywają droższe.
Najczęstsze pytania
Czy hydrolat może zastąpić tonik?
Tak, jeśli od toniku oczekujesz tylko odświeżenia i zwilżenia skóry przed kremem. Jeśli szukasz produktu z konkretnymi składnikami aktywnymi, na przykład niacynamidem czy łagodnymi kwasami, lepszy będzie gotowy tonik.
Czy hydrolat jest bezpieczny w ciąży i dla dzieci?
Hydrolaty zawierają znacznie mniej olejku niż mieszanki z olejkami eterycznymi, dlatego są uważane za łagodniejsze. Nie ma jednak badań bezpieczeństwa dla każdego hydrolatu w ciąży, a u dzieci skóra łatwiej reaguje. Wybieraj łagodne zapachy (rumianek, bławatek), unikaj miętowego na twarz i w razie wątpliwości zapytaj lekarza.
Czy hydrolat trzeba trzymać w lodówce?
Lodówka spowalnia psucie i daje przyjemny efekt chłodu, ale badania pokazują, że nie zatrzymuje rozwoju bakterii. Ważniejsze są czysta butelka z atomizerem, konserwant w składzie i zużycie produktu w czasie podanym na opakowaniu.
Czy hydrolat lawendowy to olejek lawendowy rozcieńczony wodą?
Nie. Olejek eteryczny nie rozpuszcza się w wodzie, a hydrolat ma inny skład niż olejek: przeważają w nim związki dobrze rozpuszczalne w wodzie. Mieszanie olejku z wodą daje tylko krople olejku pływające po powierzchni, które mogą podrażnić skórę.
